เดือย

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Coix lacryma-jobi

ชื่อสามัญ : Pearl barley Adlay Ma Yuen (จีน)

Coix

ลักษณะทางพฤกษษศาสตร์

เดือย

เป็นธัญพืชตระกลูหญ้า (Gramineae) มีโคโมโซม 2n = 20 ลักษณะการเจริญเติบโตคล้ายพืชในตระกูลเดียวกัน เช่น ข้าวหรือข้าวฟ่าง เดือยที่ปลูกจาก 1 เมล็ด จะแตกก่อ เมื่ออายุประมาณ 2 เดือน ได้ 4-5 แขนง ต้นเดือยมีความสูงตั้งแต่ 1-3.5 เมตร

ใบ ลักษณะใบของเดือย

– ขนาด 20-45 x 2.5-5 เซนติเมตร

– ติดอยู่กาบใบหุ้มลำต้น ปลายใบเรียวแหลม แผ่นใบมีลักษณะ คล้ายใบหอก (lanceolate)

– เส้นกลางใบเป็นร่องยาวไปตามความยาวของใบ

ช่อดอก

– แตกขึ้นไปจากซอกใบที่อยู่บริเวณของกิ่ง

– ช่อดอกยาว 3-8 เซนติเมตร

เดือยจะมีทั้งดอกตัวผู้และดอกตัวเมียบนช่อเดียวกัน

ดอก

– โครงสร้างสลับซับซ้อน แปลกและน่าทึ่งกว่าดอกชนิดอื่่นๆ

– ก้านดอกจะรองรับกระเปาะที่จะพัฒนาต่อไปเป็นที่บรรจุผล หรือเมล็ด

– ภายในกระเปาะบรรจุดอกตัวเมีย 1 ดอก และก้านชูเกสรตัวเมียสีแดงคล้ำ 2 อัน ซึ่งจะยื่นโผล่ออกมาจากกระเปาะ เพื่อรอรับการผสม

กระเปาะ

– เป็นที่กำเนิดของก้านชูช่อดอกตัวผู้ที่โผล่ออกไปอยู่เหนือกระเปาะ ช่อดอกตัวผู้จะมีดอกตัวผู้อยู่ประมาณ 10 ดอก แต่ละดอกมีความยาว 7-8 เซนติเมตร รูปร่างคล้ายสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนเรียวๆ

– ดอกจะร่วงเมื่อแก่ มักจะเกิดเป็นคู่ มีกาบดอกชั่นนอก (glume) 2 อัน ภายในมีกลีบดอกชนิด lemma 1 อัน และ palea ที่เล็กกว่า 1 อัน มีอับเกสรตัวผู้ 3 อัน

เมล็ด

– เกิดจากการผสมเกสร รังไข่จะเจริญเป็นผลปลอม (false fruit) หรือเมล็ด

– เมื่อมองด้านหน้าจะคล้ายรูปหัวใจ มองด้านบนจะคล้ายเมล็ดถั่ว ที่มีร่องเว้าเข้าไปตรงกลาง แต่ร่องจะลึกกว่า

– มีความยาว 8-12 มิลลิเมตร

– เนื้อของผลและเมล็ดจะหลอมรวมเป็นเนื้อเดียวกันจนแยกไม่ออก (caryopsis)

– เยื่อหุ้มเมล็ดมีสีน้ำตาลแดง น้ำตาลเข้ม หรือน้ำตาลอ่อน

– เดือยส่วนใหญ่เป็นพืชที่ไวต่อช่วงแสง โดยจะออกดอกในช่วงที่มีแสงน้อยกว่า 12 ชั่วโมง ประมาณเดือนกันยายน ส่วนใหญ่จะผสมข้าม เนื่องจากดอกตัวผู้และดอกตัวเมียบานไม่พร้อมกัน

การปลูก

ช่างปลูกที่เหมาะสม คือ กลางเดือนพฤษภาคม – เดือนมิถุนายน

การเตรียมดิน

โดยใช้ผาน 3 หนึ่งครั้ง และผาน 7 อีกหนึ่งครั้ง

ระยะการปลูก

75 x 75 เซนติเมตร จำนวน 3-4 ต้นต่อหลุม

การปลูก

หยอดเมล็ดหลุมละ 6-10 เมล็ด แล้วถอนแยกให้เหลือหลุมละ 3-4 ต้นต่อหลุม เมื่อเดือยอายุ 30 วัน

การเก็บเกี่ยว

เก็บเกี่ยวเมื่อเดือยแก่จัด คือ เมื่อต้นเดือยเปลี่ยนเป็นสีฟางข้าว โดยจะตัดทั้งช่อแล้วตากแดดไว้ เพื่อรอเครื่องนวด เมื่อนวดเมล็ดออกจากช่อแล้ว ควรตากแดดประมาณ 2-3 แดด เพื่อให้เมล็ดแห้งจัดนำบบรจุกระสอบแล้วนำไปขาย

อัตราการใช้ (เอส-แมททริกซ์) กับ เดือย

1 ฝา = 15 ซี.ซี. (จำนวนครั้งที่ใช้ขึ้นอยู่กับช่วงอายุของพืช)

s-matrix-organic-fertilizer

กรณีแช่เมล็ดพันธุ์หรือฉีดพ่นต้นพันธุ์

เอส-แมททริกซ์ สูตร 1 ใช้ 15 ซี.ซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร (แช่เมล็ดพันธุ์/แช่ท่อนพันธุ์/ฉีดพ่นท่อนพันธุ์)

ครั้งที่ 1 และ 2 (ทุกๆ 7 วัน)

เอส-แมททริกซ์ สูตร 1 ใช้ 15 ซี.ซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร

ครั้งที่ 3 เป็นต้นไปใช้

เอส-แมททริกซ์ สูตร 1 + เอส-แมททริกซ์ สูตร 2 + เอส-แมททริกซ์ สูตร 3 + เอส-แมททริกซ์ สูตร 4 + เอส-แมททริกซ์ สูตร 5

สูตร 1 ใช้ 15 ซี.ซี. สูตร 2 ใช้ 15 ซี.ซี. สูตร 3 ใช้ 15 ซี.ซี. สูตร 4 ใช้ 15 ซี.ซี. สูตร 5 ใช้ 1 ซี.ซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร

ข้อแนะนำ

– กรณีใช้เอส-แมททริกซ์พร้อมกันหลายสูตร สามารถใช้ในปริมาณสูตรละ 7.5 ซี.ซี.ได้ (ยกเว้นเอส-แมททริกซ์ สูตร 5 ใช้อัตรา 1 ซี.ซี. ต่อน้ำ 20 ลิตร)

– ห้ามใช้เอส-แมททริกซ์ สูตร 2 และ อส-แมททริกซ์ สูตร 5 กับพืชต้นอ่อน หรือเพิ่งงอก

– กรณีที่พืชโตแล้ว เริ่มต้นการใช้ตามโปรแกรมด้านบน